WeMindTheGap

Gyda gwerthoedd teuluol yn ganolog, mae tîm WeMindTheGap yn sicrhau bod gan bob person ifanc y pethau sylfaenol y mae rhai ohonom yn eu cymryd yn ganiataol – person dibynadwy i droi ato, lle diogel i fyw, hyder i wneud y gorau o gyfleoedd, yn ogystal â'r sgiliau sydd eu hangen i fyw'n annibynnol a llwyddo yn y gweithle. Dechreuodd y prosiect gyda merched ifanc, ond mae bellach wedi rhedeg cynllun peilot llwyddiannus gyda dynion ifanc.

Mae ymchwil annibynnol o 2020 yn awgrymu, am bob £1 a fuddsoddwyd, bod WeMindTheGap yn dychwelyd £3.60 mewn gwerth cymdeithasol o fewn 18 mis. Mae'r astudiaeth achos hon yn edrych yn fanylach ar y canlyniadau hynny, a sut mae'r elusen yn eu cyflawni. Mae'n gweithio i newid bywydau, gan helpu ei "gappies" i ddatblygu'r asiantaeth a'r hyder i newid eu dyfodol eu hunain.

Prosiect mewn rhifau

Cyfranogwyr a phartneriaid

Mae WeMindTheGap yn cefnogi tua 70 o bobl ifanc pob blwyddyn. Maen nhw’n gweithio gyda 20 o hyfforddwyr a 40 o fentoriaid gwirfoddol o’r sector cyhoeddus a phreifat, a’r trydydd sector, a 20 o bartneriaid atgyfeirio, o asiantaethau statudol ac elusennau i hosteli a llochesi. Mae cyflogwyr yn bartneriaid o bwys, gyda 40 o gyflogwyr yn cynnig cyfleoedd am leoliadau gwaith.

Profiad gwaith

Mae cyfranogwyr yn dod â thalent a photensial, ond hefyd gyda phrofiadau bywyd anodd, sydd wedi ei gwneud hi'n anoddach gwneud y gorau o'u cyfleoedd. O'r garfan 2014-2019 o 109 o fenywod ifanc, roedd mwy na hanner (53%) wedi colli rhiant ac roedd dros chwarter (28%) wedi profi cam-drin domestig. Roedd un o bob pump (20%) yn ddigartref ac roedd gan un o bob tri (32%) un cymhwyster TGAU neu lai.

Canlyniadau cyflogaeth

Yn 2014 – 2019, roedd 60% o raddedigion wedi canfod cyflogaeth ac aeth 32% ymlaen at Addysg Bellach neu Uwch. Mae 70% o raddedigion wedi parhau mewn cyflogaeth lwyddiannus a chynaliadwy, neu gyfleoedd addysgol am o leiaf 12 mis, sy’n golygu eu bod wedi parhau’n glir o’r system fudd-daliadau. Er mwyn cymhariaeth, roedd 100% o ‘gappies’, wrth ymuno â’r rhaglen, ar fudd-daliadau oedd yn ymwneud ag incwm.

Canlyniadau lles

Mae canlyniadau lles yn dangos bod:

• mae 100% o raddedigion yn teimlo mewn mwy o reolaeth ar eu bywydau wedi cymryd rhan

• dywedodd 89% fod eu hiechyd wedi gwella

• mae 91% yn teimlo bod ganddynt ddewisiadau newydd, ac mae hyder gwell gan 86% i wneud y mwyaf o’r cyfleoedd hynny

Canlyniadau sgiliau

Roedd bron y cyfan, 95%, wedi cyflawni cymwysterau newydd, gan gynnwys llythrennedd a rhifedd, cymwysterau sgiliau wedi’u hachredu, a gwobrau Dug Caeredin.

Effaith economaidd

Trwy fuddsoddi tua £15 fesul unigolyn i feithrin hyder 109 o bobl ifanc a’u helpu i symud ymlaen tuag at waith neu addysg, mae WeMindTheGap wedi arbed £2.4 miliwn mewn costau cyhoeddus o 2014 hyd at 2020. Mae hyn yn cynnwys costau osgoi sy'n gysylltiedig â chymorth incwm a chymorth i'r rhai nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant.

Effaith gymdeithasol ehangach

Rhwng 2014 a 2020, cyflawnodd WeMindTheGap oddeutu £5.5 miliwn mewn gwerth cymdeithasol. Mae hyn yn cynnwys gwell lles a gwytnwch i 109 o gyfranogwyr yn ogystal ag effeithiau tymor hwy o well cyfleoedd cyflogaeth, gwell dewisiadau bywyd, a gwell hyder.

Beth maen nhw’n ei wneud?

Mae rhaglen graidd yr elusen, WeGrow, yn cynnig 12 mis o ddatblygiad a chefnogaeth. Gan weithio mewn carfannau o ddeg, mae'r "gappies" yn profi chwe mis o waith cyflogedig, gyda phum lleoliad gyda chyflogwyr mewn gwahanol sectorau. 

Daw'r profiad gwaith hwnnw gyda chefnogaeth gofleidiol, paratoi ar gyfer bywyd ar ôl y rhaglen – a her. Mae'n cynnig strwythur, rhywun i ddal cyfranogwyr i gyfrif, gweithgarwch corfforol a llawer o ofal. 

Mae Serena, cyn-gyfranogwr, yn cofio'r cwrs pythefnos Outward Bound a ddechreuodd y rhaglen, gan ddefnyddio anturiaethau yn y gwyllt i adeiladu gwytnwch a hyder. Roedd hi'n ei chael hi'n "frawychus, ac yn anghyfforddus iawn ar bwyntiau, ond mewn ffordd dda." Mae hi wedi dysgu mai'r unig dro rydw i wedi cyflawni unrhyw fath o dwf parhaol fel person oedd o fod y tu allan i fy mharth cysur." 

Mae gan bob “gappie” hyfforddwr bywyd, sy'n helpu i nodi a mynd i'r afael â rhwystrau i lwyddiant, tra bod y garfan yn cael ei chefnogi gan arweinydd prosiect a swyddog lles. Mae colegau Addysg Bellach lleol yn cyflwyno sesiynau mewn mathemateg a Saesneg, gan weithio tuag at o leiaf TGAU gradd C ym mhob pwnc. "Mae'r rhwydwaith hwn, y pentref hwn rydyn ni'n ei adeiladu, yn creu amgylchedd cefnogol iddyn nhw dyfu ynddo," eglura'r Prif Swyddog Gweithredol Diane Aplin. 

Mae'r gweithdai yn cynnwys cymysgedd o ysbrydoliaeth a chymorth ymarferol. Daw modelau rôl perthnasol, gan gynnwys cyn “gappies” a phobl fusnes ifanc, i rannu eu profiad. Mae arbenigwyr recriwtio yn cynnig chwarae rôl cyfweliad ac adborth. 

"Mae'r 13 wythnos gyntaf yn ymwneud â dysgu pwy ydych chi," meddai Diane. "Mae'n ymwneud ag ehangu gorwelion, adeiladu hyder. Yna yn yr ail ran, mae'n ymwneud yn fawr â'r dyfodol." Erbyn hynny, mae “gappies” wedi gwneud tri lleoliad gwaith. Mae ganddyn nhw brofiad i roi ar CVs, mwy o ddealltwriaeth o wahanol amgylcheddau gwaith – ac maen nhw'n datblygu uchelgeisiau newydd. 

Gwneud y dewis

Mae pobl ifanc yn cael eu cyfeirio at WeMindTheGap, ond cymryd rhan yw eu dewis. "Rydych chi'n cydnabod bod angen i rywbeth yn eich byd newid," meddai Diane.

Bydd y tîm yn sgwrsio gyda “gappies” posibl, efallai dros goffi. Yna byddant yn eu gwahodd i "ddiwrnod darganfod", sy'n gyfle i'r ddwy ochr ddarganfod mwy, a gwneud penderfyniad.

"Rydyn ni'n eglur iawn bod We Grow yn anodd. Mae gennym ddisgwyliadau clir iawn. Nid yw i bawb." Gall yr elusen benderfynu nad yw rhai ymgeiswyr yn barod.

"Mae yna ebychion wedi bod o gwmpas byrddau rhai asiantaethau," meddai Diane. "Oherwydd bod hynny, yn llygaid rhai pobl, yn golygu y bydd rhywun yn 'methu'. Rydym yn credu, ym myd gwaith, bod mynd trwy ganolfan asesu a gwneud dewisiadau cadarnhaol yn rhan fawr o dyfu i fyny, a dod yn rhan o'r byd oedolion."

Mae pobl ifanc nad ydynt yn mynd ar y prosiect yn cael adborth ac awgrymiadau clir. "Os ydych chi wedi gwneud dim am ddwy flynedd, efallai pe baech chi'n gwneud y rhaglen Ymddiriedolaeth y Tywysog, gyda chyffyrddiad llawer ysgafnach - deg awr yr wythnos am chwe wythnos - yna efallai y byddwch chi'n gallu ymrwymo i 30 awr o waith â thâl gyda ni." Mae llawer yn dod yn ôl i wneud ail gais llwyddiannus.

Gweithio gyda chyflogwyr cymunedol

Mae partneriaid cyflogi yn rhan allweddol o’r broses. Unwaith eto, mae cymysgedd o drylwyredd a chefnogaeth. “Pan maen nhw’n dod yma, maen nhw’n cael eu trin fel eu bod yn mynd i’r gwaith. Felly fe fyddant yn cael clywed os byddant yn hwyr. Mae’n heriol, ond yn arbennig o werth chweil hefyd,” dywedodd Debbie Owen, rheolwr Adnoddau Dynol Solvay, y partner cyflogi a gwneuthuro.

Cyn pob lleoliad, mae WeMindTheGap yn anfon “portreadau byr” ar bob unigolyn ifanc neu gappie i’r cyflogwr. “Roedd y rhain yn wirioneddol ddefnyddiol i ni, oherwydd y gallen ni addasu a datblygu pethau wedi hynny, gan ddibynnu ar y merched oedd yn dod ar y safle i bob diben.”

Mae’r gwaith yn amrywiol. “Mae’r merched wastad yn mynd i wahanol adrannau,” dywedodd Debbie. “Felly fe fydden nhw’n mynd allan i’r adran gynhyrchu, neu’r warws, ein labordai profi ansawdd, ac mae gennym gyfleuster ymchwil felly fe fyddent yn mynd i helpu yn y labordai yno.”

Mae’n gweithio i’r ddwy ochr: mae’n osgoi rhoi pwysau ar unrhyw un adran, tra bod cyfranogwyr yn cael darlun lawnach o’r gweithle. Mae Debbie yn falch fod Solvay wedi newid safbwyntiau am wneuthuro: roedd rhai gappies yn bryderus, ac yna roeddynt wedi gofyn am ddod yn ôl am ail leoliad.

Newid meddylfryd

Mae Serena yn cofio faint o ymrwymiad a gymerodd y rhaglen We Grow. Roedd hi "mewn lle gwael iawn" pan ddechreuodd ar y rhaglen. "Doeddwn i ddim yn gadael y tŷ. Felly roedd mynd o fod yn sownd yn fy ystafell wely am ychydig flynyddoedd i orfod troi i fyny yn rhywle bob dydd" yn her bwerus a chadarnhaol.

Mae llawer o gyfranogwyr yn disgrifio eu hunain fel rhai sy'n dechrau o le isel, gan sôn am ynysrwydd, hunan-barch isel neu iechyd meddwl gwael. Gall y rheini i gyd gyfyngu ar asiantaeth a dewis, felly sut mae WeMindTheGap yn mynd i'r afael â hyn?

"Dyna'r holl ddull 'cerdded ochr yn ochr'," meddai Diane. "Rydyn ni’n gwneud camau bach, dathlu pob buddugoliaeth. Felly i'r person ifanc nad yw'n gallu codi o'r gwely, mae'n golygu mynd a chael sgwrs ar stepen y drws. Yna mae'n eu perswadio i gerdded i'r giât. Y tro nesaf, a allwn ni gerdded o gwmpas y bloc gyda'n gilydd? Mae'n gamau bach iawn, cyraeddadwy, ond mae bob amser gyda'n gilydd."

Mae'n gweithio oherwydd bod y tîm yn cadw at eu haddewidion: os ydyn nhw'n dweud y byddan nhw'n galw am wyth, dyna beth fydd yn digwydd. Maen nhw hefyd yn dangos nad ydyn nhw "byth yn disgwyl i'n buddiolwyr wneud unrhyw beth na fyddem ni’n ei wneud". Ar gyfer y cwrs Outward Bound, mae Diane yn cofio dringo polyn ansefydlog 12 troedfedd gyda sylfaenydd WeMindTheGap, Rachel Clacher. "Mae'n eithaf pwerus, iddyn nhw ein gweld ni'n ei wneud."

Er bod y tîm yn cerdded ochr yn ochr â'r “gappie”, "rydym yn galluogi, nid ydym yn achub. Rwy'n credu bod gwahaniaeth clir iawn," meddai Diane. Maen nhw'n eglur am y gwerthoedd maen nhw'n disgwyl i'r ddwy ochr eu dilyn. "Byddai ein tîm i gyd, pe baem yn gadael iddyn nhw, yn achub. Nid yw hynny mor bwerus â galluogi. Felly mae yna gydbwysedd, ac mae hynny'n sgil."

Mae staff yn defnyddio enghreifftiau yn y gorffennol o sut mae “gappies” wedi camu allan o'u parthau cysur. "Os gallwch chi ddringo'r polyn ansefydlog hwnnw, yna wrth gwrs gallwch chi gerdded i mewn i leoliad am y tro cyntaf." Nid yw newid yn digwydd dros nos: "Dyna pam mae'r dathliad hwnnw am bob buddugoliaeth fach yn bwysig. Os ydyn nhw'n mynd i sesiwn cwnsela, neu os ydyn nhw'n dweud wrthych eu bod nhw wedi cymryd eu holl dabledi yr wythnos hon, mae hynny'n fuddugoliaeth enfawr."

Derbyn newid

Weithiau mae “gappies” yn ei chael hi'n anodd derbyn cefnogaeth. "Mae popeth rydyn ni'n ei wneud yn gwybod sut y bydd person ifanc â phroblemau ymlyniad yn ymddwyn," meddai Diane. "Bydd person ifanc sydd wedi dioddef trawma neu esgeulustod yn eich gwthio i ffwrdd, byddant yn dadlau'n ffyrnig iawn, byddant yn cwestiynu cael eu gofalu amdanynt - oherwydd eu bod wedi arfer â chael eu gwrthod eu hunain, felly maen nhw'n eich gwrthod ymlaen llaw." 

Yr ateb yw "amsugno hynny i gyd - rhoi mwy o gariad yn ôl." Weithiau, bydd buddiolwyr yn gofyn pam mae'r tîm yn dal i ofalu, er gwaethaf y gwrthodiadau hynny.

Mae timau cyflenwi yn deall nad yw "ymddygiad yn elyniaethus, dim ond ymateb wedi’i ddysgu, oherwydd problemau ymlyniad. Gallant fod yn ffiaidd i chi, a'r bore wedyn, rydych chi'n dweud, 'Croeso nôl.' Maen nhw'n mynd, 'huh?'. Mae'n ddrws agored - does neb byth yn cael ei atal rhag dod yn ôl am ymddygiad. Mae hynny'n bwysig iawn.

"Mae oherwydd ein bod ni'n gweithio'n galed i ddeall, yn niwrolegol, beth sy'n digwydd yn eu hymennydd," eglura Diane. "Rydyn ni'n ceisio rhoi llwybr niwral newydd iddyn nhw, gwell dealltwriaeth ohonynt eu hunain. A phwynt sero - y gorffennol yw'r gorffennol, gadewch i ni beidio â chael ein diffinio gan hynny. Gallwn ni i gyd gael dyfodol."

Wedi dweud hynny, maen nhw'n gosod terfynau. "Gallwn ymdopi â bron unrhyw beth, ond os ydyn nhw'n dechrau effeithio ar y grŵp, allwn ni ddim caniatáu i hynny ddigwydd." Ers 2014, gofynnwyd i dri chyfranogwr adael - ac mae'r garfan bob amser wedi bod yn rhan o'r penderfyniad. "Rydyn ni'n ceisio meithrin gwerthoedd, ac maen nhw bron yn hunan-reoleiddio gan y gwerthoedd hynny. Felly os daw grŵp atom ni a dweud, 'Nid yw hi'n bod yn barchus,' rydyn ni'n cydnabod (hynny)."

Dod o hyd i'ch llais

"O'r diwrnod cyntaf, rydym yn sicrhau bod pob “gappie” yn rhan o benderfyniadau sy'n ymwneud â'u carfan, gan gytuno ar y gwerthoedd y byddant yn byw ynddynt," meddai Diane. Mae'r prosiect yn llythrennol yn annog cyfranogwyr i "ddod o hyd i'w llais", o weithdai llais a drama i bwysigrwydd cael eu gwrando arnynt. Mae hyfforddi yn eu helpu i ddysgu sgiliau myfyrio, ehangu geirfa a meithrin yr hyder i ofyn am yr hyn sydd ei angen arnynt.

Mae Serena bellach yn ymddiriedolwr dan hyfforddiant ar fwrdd WeMindTheGap ei hun. "Mae cael persbectif rhywun sydd wedi bod trwy'r rhaglen ar y bwrdd yn werthfawr iawn," meddai. Ac mae'n tynnu sylw at y mentora dan sylw. "Bob cam o'r ffordd, mae gennym bob amser rywun i fynd ato," meddai. "Mae'r gefnogaeth yno."

Ac mae'n parhau. Pan fydd “gappies” yn cwblhau rhaglen, maent yn dod yn aelodau o'r rhaglen cyn-fyfyrwyr WeBelong. Mae hynny'n golygu y gallant ofyn am gyngor neu gefnogaeth ar unrhyw adeg yn eu bywydau neu yrfaoedd, ar faterion gan gynnwys perthnasoedd, gwaith, addysg, tai, rhianta ac iechyd meddwl. "Rydyn ni'n creu teulu, rhwydwaith cymorth gyda'r cariad a'r gofal hwnnw," meddai Diane. "[Hyd yn hyn], mae gennym 122 o bobl ifanc sy'n gallu ein ffonio ni ar unrhyw adeg. Ac rydyn ni'n dathlu eu holl fuddugoliaethau."

Dolenni a ffynonellau

Rydym wedi cefnogi WeMindTheGap ers 2015. Mae grant y Loteri Genedlaethol o £1.1 miliwn yn helpu ehangu eu cefnogaeth o oddeutu 40 o bobl ifanc y flwyddyn yn 2019 i oddeutu 160 erbyn 2023. Roedd grant Covid-19 o £59k yn cefnogi mentora ar-lein i bobl ifanc yn Wrecsam a Sir y Fflint – cynllun peilot llwyddiannus sydd wedi parhau ar ôl y cyfnod clo.

Dysgwch ragor am WeMindTheGap neu dilynwch nhw ar Instagram, Facebook neu YouTube.

Mae'r astudiaeth achos hon yn seiliedig ar gyfweliadau, ymchwil annibynnol ac astudiaethau achos ar-lein gan WeMindTheGap.

Siaradodd Diane Aplin, Serena, a Debbie Owen â Zoë Anderson ar 15 a 21 Gorffennaf a 4 Awst 2021.

• We Mind the Gap: Asesiad enillion cymdeithasol ar fuddsoddiad (SROI) (PDF, 2,366KB)

• We Mind the Gap: Effaith fawr

Darllen pellach

Os hoffech ddysgu mwy am gyflogaeth ieuenctid, darllenwch ein hadroddiad ar y rhaglen Talent Match, sy'n rhannu dysgu ar ddylunio a gweithredu gwasanaethau ar gyfer pobl ifanc sy'n cael eu hystyried fwyaf pell o'r farchnad lafur.

I gael rhagor o wybodaeth am adeiladu gwytnwch pobl ifanc, gweler ein hadroddiad ar y rhaglen HeadStart.

Mae'r adroddiad 'Cyfle i Ffynnu' yn archwilio sut mae'r sector gwirfoddol a chymunedol wedi helpu cefnogi a diogelu pobl ifanc

Ac mae ein hadroddiadau ar gyflogaeth a chyflogadwyedd yn archwilio rôl, cyrhaeddiad ac effaith ymarferol ein hariannu cyflogaeth.