Middlesbrough: Yr amgylchedd iawn

13 Mawrth 2026

Ym mis Mawrth 2021, siaradodd y Rheolwr Gwybodaeth a Dysgu Temoor Iqbal â nifer o ddeiliaid grant yn Middlesbrough, lle mae'r dref yn anelu at fod yn garbon niwtral erbyn 2039.

Clywodd sut mae rhai o'r grantiau hynny o Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol yn cael eu defnyddio i ganolbwyntio ar yr amgylchedd naturiol, a sut mae sefydliadau lleol ar lawr gwlad yn sicrhau bod gan y genhedlaeth iau a'r newydd-ddyfodiaid i'r ardal y sgiliau gwyrdd, y cyfleoedd cyflogaeth a'r llais i gyfrannu at ddyfodol cyfeillgar i'r hinsawdd y dref.

Trosolwg o'r grant

Yn ystod y 5 mlynedd hyd at 2020-21, mae Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol wedi buddsoddi dros £9 miliwn yn Middlesbrough, drwy 171 o grantiau i sefydliadau cymunedol ac elusennau.

Ein dyfarniad mwyaf oedd £1,596,727 i Middlesbrough Environment City drwy'r Gronfa Gweithredu Hinsawdd, i newid ymddygiadau unigol, cymunedol a sefydliadol a chynyddu gweithredu i fynd i'r afael â newid hinsawdd a lleihau ôl-troed carbon y dref. Ein dyfarniad lleiaf oedd £315 i Easterside District Residents Association i gynnal sesiynau caffi cymunedol wythnosol, gan ddarparu bwyd cost isel i breswylwyr a fyddai fel arall yn cael trafferth fforddio bwyd poeth, a dod â'r gymuned at ei gilydd i leihau ynysrwydd.

Rydym wedi cefnogi 140 o grwpiau lleol drwy grantiau bach, gyda maint dyfarniad cyfartalog o £9,399, ac rydym wedi rhoi 31 o grantiau mwy, gyda gwerth cyfartalog o £234,827.

Mae tua 20% o'r prosiectau rydyn ni'n eu hariannu yn Middlesbrough yn gweithio gyda bwyd, naill ai'n ei ddarparu i'r rhai mewn angen, yn helpu pobl i'w dyfu eu hunain, neu'n ei werthu trwy gaffis cymunedol. Defnyddiodd Trinity Family Friendly Centre, er enghraifft, grant o £10,000 i wella'r gegin yng nghanolfan gymunedol y sefydliad, gan ei ganiatáu i redeg fel caffi cymunedol sy'n cynnal hyfforddiant arlwyo a choginio ac yn darparu canolbwynt i'r gymuned leol ddod â phobl at ei gilydd.

Ym mis Medi 2019, datganodd Cyngor Middlesbrough argyfwng hinsawdd, gan ymrwymo i ddod yn garbon niwtral erbyn 2029, gyda'r dref gyfan i gyflawni'r un nod erbyn 2039. Nod y cyngor yw cyrraedd y targedau hyn, sydd ymhell o flaen targed y DU ar gyfer niwtraliaeth carbon erbyn 2050, trwy strategaeth werdd sy'n gysylltiedig â fframwaith One Planet Living Bioregional. Mae'r fframwaith yn nodi 10 egwyddor ar gyfer cynaliadwyedd, gan gyffwrdd â meysydd fel economi leol, dŵr, bwyd, trafnidiaeth a gwastraff.

Bydd llwyddiant y dull hwn yn dibynnu ar allu'r dref i harneisio'r cyfnod ôl-Covid. Rhaid iddi ddefnyddio'r cyfle hwn i weithredu adferiad gwyrdd sy'n cyd-fynd ag ymrwymiad y llywodraeth i ffyniant bro. Mae Cronfa Adnewyddu Cymunedol y DU, sy'n rhan o gynnig ffyniant bro’r llywodraeth, yn tynnu sylw at y ffaith bod "uchelgeisiau sero net yn cynrychioli piler allweddol yn ein hymrwymiad i adeiladu'n ôl yn well". Mae gan Middlesbrough, sydd wedi'i restru fel lleoliad blaenoriaeth ar gyfer y rhaglen, fantais yn hyn o beth, diolch i bresenoldeb lleol Middlesbrough Environment City.

Ysgol werdd

Rydym wedi cefnogi MEC trwy fuddsoddiadau strategol mawr dros y 7 mlynedd diwethaf, gan ddechrau gyda dyfarniad Cymunedau Byw'n Gynaliadwy gwerth £1m ar gyfer prosiect One Planet Middlesbrough yn 2013. Cyflawnwyd hyn dros bum mlynedd trwy 15 o is-brosiectau gwahanol, gan gynnwys cyfeirio trigolion at grantiau ar gyfer gwelliannau cartrefi cynaliadwy, addysgu'r gymuned ar ailgylchu, cynnig cynllun llogi beiciau lleol gyda hyfforddiant beicio, ac arweiniad a lle ar gyfer tyfu a choginio bwyd lleol.

Datgelodd gwerthusiad MEC ganlyniadau cadarnhaol, gan gynnwys gwelliant cyfrannol mewn trigolion lleol:

lleihau eu defnydd o danwydd ffosil drwy newid ymddygiad (58%) a gwelliannau cartref (49%)
bod yn ymwybodol o ffyrdd o amddiffyn eu hunain rhag effeithiau newid hinsawdd (61%)
defnyddio cludiant nad yw'n gar o leiaf un diwrnod yr wythnos (54%)
lleihau eu gwastraff (47%)
prynu cynnyrch lleol (39%)

Arweiniodd y prosiect hefyd at rai deilliannau diddorol, gan gynnwys gwaith gwella cefn yn y rhwydwaith mawr o lwybrau y tu ôl i flociau tai Fictoraidd Middlesbrough. "Mae'n stori hyfryd", meddai Joe Dunne, Rheolwr Partneriaeth Bwyd MEC.

"Fe wnaethon ni ganolbwyntio ar uwchsgilio'r gymuned i gymryd perchnogaeth o'r gofod." Arweiniodd hyn at greu grwpiau anghyfansoddedig o drigolion, garddwyr, tyfwyr llysiau ac artistiaid. Mae'r grwpiau hyn wedi bwrw ymlaen â'r prosiect ac wedi rhoi bywyd ei hun iddo, yn enwedig yn Gresham a North Ormesby. "Nid yw o fewn ein rheolaeth ni o gwbl", eglura Joe. "Mae'n eiddo i'r gymuned yn yr hyn sy'n draddodiadol yn rhan eithaf difreintiedig o'r dref, sy'n wych!"

Fodd bynnag, gellir dadlau bod etifeddiaeth bwysicaf One Planet Middlesbrough yng nghyd-destun dull gwyrdd o ffyniant bro wedi bod yn tynnu sylw at gynnydd amgylcheddol fel ased allweddol a maes twf i'r dref.

"Mae agwedd tyfu bwyd y prosiect, yn arbennig, wedi trawsnewid golwg y dref", meddai Joe. "Chwaraeodd ran allweddol wrth gefnogi busnesau annibynnol lleol i naill ai agor sefydliadau neu gyflenwi rhai presennol, gan gynnwys contractau mwy gyda gwestai, Prifysgol Teesside a busnesau mwy. Er ei bod yn anodd meintioli, bydd hyn wedi cael effaith ar swyddi a chyflogaeth."

Diogelu'r dyfodol

Yn economaidd, mae ymgorffori dull amgylcheddol bellach yn bwysicach nag erioed, wrth i Covid-19 a'r argyfwng hinsawdd groesi. Pwysleisiodd adroddiad 2020 gan Ysgol Economeg Llundain y pwynt hwn, gan ddarganfod bod y cyfuniad o ymrwymiadau lleihau carbon a lefelu i fyny y DU "yn creu cyfle economi gyfan i yrru adferiad economaidd a thwf trwy fuddsoddiad cynaliadwy, arloesi a chreadigrwydd, tra'n darparu arweinyddiaeth ryngwladol ar newid hinsawdd".

Yn hyn o beth, mae Middlesbrough ar y ffordd i ddod yn oleuni y gall cymunedau eraill ddysgu ohono, gan ddangos sut y gall trefi a allai fod wedi cael trafferth yn y gorffennol i gadw i fyny â'u cymdogion metropolitan ailddiffinio eu hunain ar gyfer economi sy'n newid a byd sy'n newid.

Ac wrth gwrs, nid yw'r dull hwn yn cwmpasu creu swyddi a gwyrddio'r economi leol yn unig; mae cynaliadwyedd yn y dyfodol yn dibynnu ar biblinell o bobl ifanc cyflogadwy wedi'u hyfforddi mewn sgiliau amgylcheddol ac sy'n ymwybodol o sut i greu effaith.

Mae MEC wedi archwilio'r agwedd hon drwy brosiect One Planet Pioneers, gyda chefnogaeth ein rhaglen Our Bright Future gwerth £33m. Mae'r prosiect yn cynnig cyfleoedd prentisiaethau a gwirfoddoli i bobl ifanc 14-21 oed ddysgu sgiliau rheoli amgylcheddol a thyfu ymarferol, wrth adnewyddu a gwella mannau gwyrdd cymunedol Middlesbrough.

Ym mis Rhagfyr 2020, roedd y prosiect wedi ymgysylltu â 2,793 o bobl ifanc ers iddo ddechrau yn 2016, nid oedd yr un ohonynt mewn cyflogaeth ac mae pob un ohonynt yn byw o fewn ardaloedd 20% mwyaf difreintiedig y wlad.

O'r rhain, mae dros hanner wedi mynd ymlaen i ddechrau cyflogaeth, swyddi gwirfoddoli, prentisiaethau neu swyddi hyfforddi cyflogedig eraill, gyda chyfranogwyr hefyd yn ennill cymwysterau mewn meysydd fel cynnal a chadw beiciau, diogelwch peiriannau, mentora/cymorth gan gymheiriaid, a chadwraeth amgylcheddol.

Mae hyn yn cynnig llwybr blaengar i bobl ifanc yn Middlesbrough i gyflogaeth neu hyfforddiant, gan harneisio ymwybyddiaeth amgylcheddol gynyddol y dref i ddarparu gweithlu cymwys, brwdfrydig ar gyfer y dyfodol.

Ochr yn ochr â'r dull ymarferol hwn, mae prosiect diweddaraf MEC gyda'r Gronfa – dull a arweinir gan y gymuned ledled y dref o newid ymddygiad unigol a sefydliadol i fynd i'r afael â newid hinsawdd – yn edrych i gynnig llais i bobl ifanc wrth lunio'r gymuned yn y dyfodol y maent i fyw ynddi.

Gyda chefnogaeth grant o £1.5m trwy ein rhaglen Cronfa Gweithredu Hinsawdd ac yn adeiladu ar waith ymgysylltu ieuenctid One Planet Pioneers, mae'r prosiect yn cynnwys fforwm ieuenctid a fydd "yn rhan o'r broses o wneud penderfyniadau ar gyfer y prosiect hwn a strategaeth werdd y cyngor", yn ôl Joe.

Bydd hyn yn cynnwys gwerthuso, adolygu gan gymheiriaid a gyrru cyfeiriad ymarferol y prosiect, ochr yn ochr â gweithio gydag Actes Trust a Linx Youth Project – sefydliadau lleol sydd â hanes o rymuso pobl ifanc – i ymgysylltu â mwy o ieuenctid Middlesbrough mewn gwaith amgylcheddol ehangach.

Mae mwy na hanner y bobl ifanc 14-21 oed a gymerodd ran ym mhrosiect One Planet Pioneers wedi mynd ymlaen i gyflogaeth, gwirfoddoli, prentisiaethau neu swyddi hyfforddi cyflogedig eraill. Mae cyfranogwyr hefyd wedi ennill cymwysterau mewn meysydd fel cynnal a chadw beiciau, diogelwch peiriannau, mentora/cymorth gan gymheiriaid, a chadwraeth amgylcheddol.

Newid diwylliant

Mewn ystyr ehangach, nid yw amgylchedd cymuned yn cyfeirio at y byd naturiol o'i chwmpas yn unig. Mae hefyd yn cynnwys y bobl sy'n ei wneud a'r diwylliant maen nhw'n ei greu. Mae trefi porthladd wedi bod yn gynhwysol iawn yn hyn o beth, gan groesawu cymaint o amrywiaeth o unigolion a diwylliannau fel bod amrywiaeth yn dod yn rhan o'u hunaniaeth.

Mae Dyffryn Tees yn rhan o rwydwaith Dinas Noddfa, sy'n anelu at wneud y DU yn lle diogel croesawgar i bobl sy'n ffoi rhag trais ac erledigaeth. Mae Middlesbrough wedi bod yn un o ardaloedd gwasgaru mwyaf y DU ar gyfer ffoaduriaid a cheiswyr lloches dros y degawd diwethaf, gan barhau â'r duedd hanesyddol hon mewn cyd-destun modern.

"Hoffwn feddwl bod Middlesbrough yn darparu amgylchedd croesawgar a chefnogol i ffoaduriaid a cheiswyr lloches", meddai Bini Araia, Cyfarwyddwr The Other Perspective (TOP) a Rheolwr Prosiect yn Investing in People and Culture (IPC).

Rydym wedi cefnogi'r ddau sefydliad hyn drwy grantiau bach a chanolig sy'n dod i gyfanswm o dros £80,000 a £150,000 yn y drefn honno. Mae hyn wedi hwyluso prosiectau sy'n helpu ffoaduriaid a cheiswyr lloches i integreiddio i'r gymuned ehangach a chael mynediad i'r cymorth y mae ganddynt hawl iddo.

"Pan gyrhaeddais Middlesbrough 20 mlynedd yn ôl, nid oedd sefydliadau cymunedol llai sy'n rhedeg ar adnoddau bach yn cael eu cefnogi. Nawr, diolch i ddull lleol y Gronfa o gael swyddogion ar lawr gwlad yn gweithio gyda sefydliadau ar lawr gwlad, mae ein gwaith wedi dod yn bell."

Mae'r gwaith hwn yn cynnwys cymryd agwedd sy'n seiliedig ar gryfderau at yr hyn y mae ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn dod i'r DU. "Trwy TOP, fe wnaethom nodi sgiliau craidd y mae pobl yn dod â nhw, yn enwedig cyfieithu, oherwydd mae llawer o bobl yn cyrraedd yn siarad sawl iaith, ac arlwyo, oherwydd bod llawer yn gogyddion gwych", eglura Bini.

"Rydym wedyn yn eu helpu i gyflawni cymhwyster Lefel 2 mewn hylendid bwyd ac arlwyo, neu gymhwyster Lefel 3 mewn cyfieithu cymunedol, a naill ai cynnig gwaith â thâl iddynt neu eu helpu i ddod o hyd i waith i ddod yn economaidd annibynnol."

Hyd yn hyn, mae'r prosiect hwn wedi hyfforddi dros 30 o gyfieithwyr, tra bod llawer o'r rhai sydd wedi'u hyfforddi mewn arlwyo wedi gallu symud allan o'r system fudd-daliadau gan eu bod yn gallu ennill digon o arian iddynt eu hunain trwy hunangyflogaeth gan ddefnyddio eu hyfforddiant.

Mae'r ffocws hwn ar gyflogaeth wedi bod yn arbennig o fuddiol yn ystod pandemig Covid-19, ac yn ystod y cyfnod hwnnw agorodd y manwerthwr ar-lein Amazon safleoedd lleol mawr yn Darlington a Durham.

"Roedd llawer o bobl yn y gymuned leol eisiau gwneud cais am swyddi gydag Amazon", meddai Bini. "Roedd hyn yn cynnwys ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn gweithio contractau sero awr mewn ffatrïoedd bwyd lleol a oedd â diddordeb yn y contractau parhaol a'r hyblygrwydd a gynigir gan Amazon, ond nid oedd gan lawer ohonynt gyfeiriadau e-bost neu offer i fynd trwy'r broses gyflogi ar-lein. Fe wnaethon ni gamu i mewn i gynnig cefnogaeth, a llwyddo i helpu 30 o bobl leol o'r gymuned ymfudwyr i sicrhau gwaith yn y ddau safle."

Roedd y cymorth hwn yn cynnwys sicrhau bod pobl – rhai ohonynt wedi symud o Ganolbarth Lloegr a'r Gogledd-orllewin i fanteisio ar y cyfle hwn – yn cael y gefnogaeth yr oedd ei angen arnynt i ddod o hyd i lety a help gyda chyfieithu hefyd. Fel y dywed Bini: "Mae'n ddull holistaidd; rydym yn cefnogi pobl nes eu bod yn gwbl sefydlog."

Tyfu gyda'n gilydd

Cyflogaeth yw, wrth gwrs, dim ond un agwedd ar fywyd boddhaol. Mae IPC wedi cael llawer o lwyddiant gyda'i waith tyfu cymunedol. Er enghraifft, trwy ddod â'r gymuned ymfudwyr ynghyd â thrigolion lleol eraill i dyfu ffrwythau a llysiau ym Mharc Albert Middlesbrough, gan roi hwb i iechyd meddwl a lles.

Mae'r cysylltiad hwn rhwng y gymuned ymfudwyr a'r amgylchedd naturiol yn arbennig o berthnasol o ystyried rhagamcanion Banc y Byd o nifer y bobl a allai gael eu gorfodi i fudo oherwydd newid hinsawdd.

"Nid yw newid hinsawdd yn effeithio ar un grŵp yn unig - mae angen iddo fod yn fater cymdeithas gyfan", meddai Bini. "Mae pobl o Affrica Is-Sahara, er enghraifft, wedi bod ar flaen y gad o ran newid yn yr hinsawdd ers cenedlaethau. Mae eu straeon yn bwerus, felly rydyn ni'n gweithio i sicrhau bod llais y gymuned yn gallu cyfrannu at atebion."

Un ffordd y mae hyn yn digwydd yw trwy gysylltu ag MEC. "Rydym wedi gweithio gydag IPC a TOP i recriwtio pobl i swyddi â thâl ar ein prosiectau Climate Action Fund a Green Shoots", eglura Cydlynydd Prosiect MEC David Scriven.

"Mae gan un recriwt brofiad o fyw yn Middlesbrough fel ceisiwr lloches a gweithio gyda'r gymuned aml-hil a diwylliannol amrywiol hon, tra bod gan un arall brofiad o weithio gyda grwpiau BAME yn y dref ar brosiectau amgylcheddol. Yn y gorffennol, nid yw'r cymunedau hyn bob amser wedi cael eu cynrychioli'n llawn mewn materion lleol sy'n effeithio ar eu bywydau, a dim ond llwyfan cyfyngedig i rannu eu pryderon a'u syniadau. Felly, mae rolau'r swyddogion newydd yn bwysig iawn, a bydd eu gwybodaeth, eu cysylltiadau a'u profiad penodol yn helpu chwalu rhwystrau a chynyddu cyfranogiad prosiectau."

Os yw Middlesbrough am wireddu ei botensial i ddod yn esiampl o weithgarwch amgylcheddol, bydd y math hwn o ddull cynhwysol sy'n mynd y tu hwnt i ymgynghori yn hanfodol. Mae angen i bob aelod a grŵp yn y gymuned gael ymdeimlad o asiantaeth, ac mae creu swyddi yn allweddol i hyn – gall hyd yn oed nifer fach o rolau cychwynnol agor drysau i'r genhedlaeth nesaf.

Ar yr un pryd, bydd hyn hefyd yn allweddol i brofiad ffyniant bro’r dref. Bydd sgiliau gwyrdd a swyddi yn y sector amgylcheddol yn helpu llunio normal newydd cynaliadwy, ailadroddadwy sy'n cynnig ffordd allan o gymdeithas o'r ddau argyfwng mwyaf dybryd yr ydym yn eu hwynebu ar hyn o bryd.

Mae cefnogaeth Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol yn helpu Middlesbrough i arwain y ffordd yn hyn o beth, gan yrru economi leol gynhwysol, sy'n gyfeillgar i'r amgylchedd drwy newid ymddygiad, cyflogaeth a hyfforddiant.

Darllen pellach

Gweithredu cymunedol dros yr amgylchedd: Digon bach i ofalu, digon mawr i wneud gwahaniaeth (PDF, 4,301KB).

Dysgwch ragor yn ein hadroddiad sy'n archwilio dysgu o'n grantiau diweddaraf o brosiectau amgylcheddol, gan ganolbwyntio ar sut i sbarduno, ysgogi a chynnal gweithredu a arweinir gan y gymuned ar gyfer y blaned.

Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol: Cynaliadwyedd amgylcheddol.

Dysgwch sut i wneud cais am grant i gefnogi gweithredu hinsawdd, darllenwch fewnwelediadau, dysgu, newyddion a'r digwyddiadau diweddaraf.

Ychwanegiadau Gweithredu Hinsawdd: Dysgu o grantiau ychwanegol Gweithredu Hinsawdd yng Nghymru.

Roedd yr ychwanegiadau Gweithredu Hinsawdd yn beilot, mewn partneriaeth â Chymunedau Cynaliadwy Cymru ac Adfywio Cymru. Fe wnaethom ddarparu cyngor ymarferol a hyd at £10,000 i helpu deiliaid grant presennol i ymateb i'r argyfwng hinsawdd.

Ariannu yn eich ardal chi