Troi Gwastraff Bwyd yn Bŵer Cymunedol: Stori Glasgow Community Food Network

Gwastraff bwyd yw un o'r cyfranwyr mwyaf datrysadwy at newid yn yr hinsawdd - ac ar draws Glasgow, mae rhwydwaith llawr gwlad rhyfeddol yn profi hynny. Mae Glasgow Community Food Network yn adeiladu system fwyd integredig, gynaliadwy lle mae gan bob cymuned fynediad cyfartal at fwyd da, fforddiadwy. Mae eu prosiect Food and Climate Action yn cael ei gefnogi gan ein Cronfa Gweithredu Hinsawdd, sy'n cefnogi cymunedau ledled y DU i gymryd camau ystyrlon ar newid yn yr hinsawdd a chynnwys mwy o bobl ar hyd y ffordd.

Dim byd wedi'i wastraffu, popeth yn cael ei ennill

Yn ôl yn 2023 - 2024, fe wnaethom lansio 'Composting for the Future' - prosiect uchelgeisiol i annog pobl Glasgow i gompostio. Nid yn unig mewn gerddi cefn, ond gyda'i gilydd, fel cymunedau. Roedd ein man cychwyn yn syml: mae pridd iach yn golygu hinsawdd iach. Roedd llawer gormod o'n bwyd yn mynd i safleoedd tirlenwi pan allai fod yn bwydo'r ddaear yn lle.

Tyfu rhywbeth o'r gwaelod i fyny

Un o'r pethau rydw i'n fwyaf balch ohono yw'r rhwydwaith o ganolfannau compostio cymunedol y gwnaethom helpu i'w sefydlu. Trwy ein prosiect cyllidebu cymheiriaid, derbyniodd grwpiau lleol grantiau bach i ddechrau - ac mae'r canlyniadau wedi bod yn wych.
Er enghraifft FROGGS (Friends of Garnethill Green Spaces).

Gweithiodd ein hwylusydd cymunedol Jenny yn agos gyda'r prif wirfoddolwr Margaret i sefydlu canolfan gompostio sydd bellach yn cael ei ddefnyddio'n frwd gan drigolion lleol. Fe wnaethant fuddsoddi mewn compostiwr Jora, abwydfa cartref, compostwyr dalek, a chompostiwr poeth - gan ei wneud yn safle arddangos gwych sy'n dangos sut mae cylchoedd bwyd yn gweithio. Mae pob darn o wastraff bwyd sy'n gollwng yn dod yn ôl fel compost sy'n bwydo'r planhigion. Mae angerdd Margaret am yr hinsawdd a chompostio yn heintus, a’r math hwnnw o frwdfrydedd yn union sy'n gwneud prosiectau llawr gwlad i ffynnu. 

"Byddwn bob amser yn bwydo ein abwydfeydd oherwydd y llawenydd sy’n dod ohono, ond nawr mae gwastraff bwyd a gardd yn torri i lawr yn llawer cyflymach. Y Gwanwyn hwn byddwn yn cael pleser yn atgyfnerthu ein planwyr, coed ffrwythau yn y weirglodd, a rhannu gyda phobl sydd wedi cyfrannu'r darnau." Margaret, gwirfoddolwr FROGGS.

Fe wnaethom hefyd gomisiynu canllaw ymarferol gan Propagate ar ddulliau amgen o gompostio cymunedol a chynhaliwyd dosbarthiadau meistr ledled y ddinas ar iechyd pridd. Mae ein rhwydwaith cyfoedion 'Composting Connections', a anwyd o hyn i gyd, yn dal i fynd yn gryf heddiw.

Afal y dydd

Ym mis Medi 2025, fe wnaethom gynnal Diwrnod Afalau sydd, rwy'n credu, yn cyfleu'n berffaith sut y gall gweithredu bwyd cymunedol edrych ar ei orau. Fe wnaethon ni ddod ag afalau o'n gardd gymunedol, wedi'u casglu o berllannau o amgylch y ddinas, ac o fynychwyr eu hunain. Nid oedd unrhyw beth yn cael ei wastraffu: gwnaethom sudd afal ac yna finegr seidr afal, creu baner gymunedol gan ddefnyddio toriadau afal fel stampiau argraffu, a - gan ddefnyddio beiciau smwddi gwych Glasgow Eco Trust - cymysgu smwddis ffrwythau yn y fan a'r lle. Fe wnaethon ni hyd yn oed argraffu a phaentio gan ddefnyddio inciau wedi'u gwneud o bilion llysiau.

Yr hyn sy'n fy nharo fwyaf oedd sut, pan fydd pobl yn dod at ei gilydd, maen nhw'n dod â chymaint o sgiliau ac adnoddau. Dyna pryd mae system fwyd wirioneddol lewyrchus yn dechrau teimlo'n bosibl.

Pwmpenni, barddoniaeth, a dysgu am oes

Mae ein gwaith gyda phobl ifanc wedi bod yr un mor werth chweil. Trwy bartneriaeth gyda Friends of Victoria Park, Whiteinch Primary School, a’r Summerfield Centre, aethom â disgyblion allan i'r parc bob tymor i wylio'r byd naturiol yn newid o'u cwmpas. Fe wnaethon nhw greu celf a barddoniaeth wedi'i ysbrydoli gan yr hyn a welsant, ac fe wnaethon nhw goginio - cyri pwmpen, pastai pwmpen, a phryd o Malawi o'r enw Mkhwani, wedi'i wneud o ddail pwmpen. Dysgwyd hyn i'r plant gan Dina Likonde o brosiect Zam'Munda. Dangosodd Dina hefyd sut y gellir defnyddio gwinwydd pwmpen fel llinyn a'r coesynnau fel gwellt organig. Roedd yr olwg ar eu hwynebau yn dweud y cyfan.

Dewch i fwyta gyda ni

Drwy gydol popeth, mae ein Clwb Swper misol yn yr Heart of Scotstoun wedi dod â theuluoedd ac unigolion at ei gilydd i goginio, bwyta, rhannu sgiliau, ac - efallai yn bwysicaf oll - dod o hyd i gymuned. Fel y dywedodd un cyfranogwr: "llawn cwmni hyfryd o ffrindiau a rhannu diwylliant trwy fwyd."

Dyna, i mi, yw’r peth pwysicaf mewn gwirionedd.

Dysgwch ragor ac ymgeisiwch am grant

Mae stori Glasgow Community Food Network yn dangos beth sy'n bosibl pan fydd gan grŵp llawr gwlad syniad mentrus a'r gefnogaeth gywir y tu ôl iddynt. Mae prosiectau fel nhw’n mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd o'r gwaelod i fyny - ac mae cyfleoedd ariannu ar gael ar hyn o bryd i helpu mwy o gymunedau i wneud yr un peth.
Os oes gennych syniad am brosiect amgylcheddol yn eich ardal, dysgwch ragor am ariannu Amgylcheddol yn eich ardal a gwnewch gais.